پروین پژواک مرگ خورشید شعر ۱۳۶۱ خورشیدی ۱۹۸۲ میلادی کابل افغانستان

 

پروین پژواک


مرگ خورشید 

 

... و

آنگاه

خورشید سرد شد،

و ستاره‌ها بر زمین فرو ریختند

حفره‌های عمیق را به وجود آوردند

حفره‌های عمیقی که صدای دردناک تهی بودن

از آنها برمی‌خاست

 

و حال؟

اینجا تاریکیست

اینجا  برگ‌های آرزو برباد رفته اند

اینجا چه بس استعدادها که ناشاد رفته اند

اینجا پرنده‌ها را سربریده خورده اند

اینجا کتاب‌ها را برای گرمی اتاق

سوزانده اند

اینجا نهال‌ها را برای کوبیدن اطفال

از بیخ در آورده اند

اینجا مفکوره‌ها از ترس جان از زندان فکر

به بیرون نجسته اند

اینجا ترس جانشین همه چیزها شده است

اینجا از مرگ خورشید

هیچکس به ظاهر نه‌گریسته است

همه چیز در باطن

همه در خفا

همه در چهاردیوار تن

آه بین

پوست‌ها می‌شگافند

دلها می‌کفند

از درون ما چه خواهد ریخت

جز سیاهی و کینه و اشک

ما هیچ هستیم

ما مرده‌های نگذاشته شده در گور هستیم

ما اسیر زندگی هستیم

زندگی

آه

درکش تلخ است

اما زندگی دیگر نیست

تنها خون...

خون!

دیگر گل‌ها بر دشت‌ها خشکیده اند

خون‌ها دلمه بسته اند

دیگر کسی به مهتاب نمی‌نگرد

همه سر به روکش برده اند

دیگر در سرک‌ها در شب‌های زیبا

کسی نیست

همه در خانه‌ها را وقت بسته اند

چراغ‌ها خاموش و در هیچ جا خنده نیست

همه گوش به غرش تانک‌ها داده اند

در هوا

گلوله‌ها به جای ستاره‌ها می‌درخشند

و توپ‌ها به جای پرنده‌ها می‌خوانند

اینجا با فیر هر گلوله

فریادی در گلو خفه می‌شود

چه دردناک است فریاد آخرین

شکستن امید و زحمت و تلاش

و آنگاه لاشۀ بی‌فایده شدن

حتی بی‌فایده‌تر از ریزۀ ریگ

عمق زمین پُر گشته است

مرده‌ها دیگر در زمین نمی‌گنجند

همه بر روی زمین می‌پوسند

و تعفن...

حال در کوچه‌های گُل

بوی ادار حکمروایی می‌کند

حال بر دل‌های شاد

نسیم غم می‌وزد

حال برخندۀ گُل

ابر سیاه سایه می‌اندازد

حال انسان‌ها اشرف مخلوقات

با عجله به هر راه می‌دوند

نور چشم گرگان بیابان را

مشعل راه می‌دانند

سراب را

آب بقا می‌دانند

گناه را

ثواب خدا می‌دانند

هر حیله‌گر خرقه‌پوش را

نجات‌دهنده از غم‌ها می‌دانند

ریختن خون را

یگانه راه حل مشکل‌ها می‌دانند

آه که این غریقان جنون

کی خیر و شر را از هم جدا می‌توانند!

آن‌ها چون ستاره‌های بی‌نور

و رمه‌های بی‌چوپان

با علف‌های هرزۀ بی‌باغبان

در تاریکی می‌جنگند

و همه منتظر اند

منتظر یک فریاد

کیست آنکه اول فریاد بکشد

زیرا این زبان‌بسته ها به فریادی

همه فریاد می‌شوند

به قطرۀ آبی

همه سیلاب می‌شوند

آنگاه چه خواهد شد؟

معلوم نیست

یا زمین درهم خواهد ریخت

ویا روزی بازهم آفتاب برخواهد خیست!

 

ما از چهارراهی‌ها از شک‌ها و تردیدها

خسته شده ایم

ما از گریه اطفال از خون و جنگ

خسته شده ایم

ما خشکیده ایم

ما پوسیده ایم

ما بدون جوانی پیر گشته ایم

ما زندگی را به خاطر از دست ندادنش

آسانتر از خوردن آب

از دست داده ایم

 

ای انسان‌ها!

ای آنانی که افکار شما را موش‌ها جویده اند

ای آنانی که خون شما را غم‌ها مکیده اند

ای آنانی که در جوانی چون رمۀ گوسفندان

به مسلخ می‌روید

ای آنانی که از درخت آرزو برگی هم نچیده اید

آیا هرگز شما

از این بالای دریا ظلمت

بلی به سوی نور نخواهید ساخت؟

ای زندانی‌های جهان نفس

آیا هرگز به سوی نور نخواهید شتافت؟

 

پروین پژواک

١٦ عقرب‎‎١٣٦١- ۷ نوامبر ۱۹۸۲ کابل، افغانستان

کتاب "مرگ خورشید"

 

یادداشت

تصویر من در این کتاب از صنف هشتم مکتب عالی ملالی است. مرگ خورشید اولین شعر من است در صنف نهم آن.
اولین شنوند‌گان آن در خانه مادرم بی‌بی #عفیفه_پژواک و پدرم داکتر #نعمت_الله_پژواک بودند.
شعر مدت طولانی بخاطر حفظ جان و نام من و خانواده میان کتابچه زندانی ماند و جز به افراد نزدیک و قابل اعتماد نرسید...
در مکتب اولین شنوندگان آن همصنفی و دوستم #سیما_معصومی بود و معلم ادبیات دری #ملیحه_مایل_حسابی
سپس باری در حلقۀ بزرگتر ادبی در حضور مهمانانی از "اتحادیۀ نویسندگان" #افغانستان: استاد #واصف_باختری #پژوهان_گردانی #خواری‌کش خوانده شد و عکس‌العمل باز هم از برای محافظت من و ایشان سکوت بود و از آنجا که استاد به تشویق کف نکوبید، کسی دیگر نیز چک چک نکرد!
سپس پژوهان گردانی برخاست و در وصف شعر و جرات من سخن گفت. این گرما در تناقض آشکار با سرمای اولیه در برابر شعر بود. در خفا به من گفته شد که او حزبی است و بنابرین تعجبی ندارد که به خود اجازه داده میتواند، بی آنکه خطری را متوجه خود ببیند اما کسانی مثل استاد باختری - روحش شاد - که تجربۀ زندان را دارند، البته که در فضای مختنق دولت جبار "اب خود را پُف پُف کرده مینوشند." روز بعد از این محفل ادبی منیژه باختری دختر ارشد استاد باختری که در مکتب ملالی سه دوره پایانتر از من درس میخواند، نزد من آمد و از سوی پدر خود تشویق و معذرت مختصر را از بابت سکوت روز پیش وسیله شد.
دخترانی که در محفل شعر بودند و شاگردانی که از زبان آنان در مورد شعر نوشتند، نیز یکی پی دیگر خواهان نسخۀ خطی شعر شدند و بدینگونه کلمات من در محیط مکتب و خانوادۀ شاگردان دست بدست گشت.
پژوهان باختری که خود شاعر بود و مدیر مسوول انتشاراتی (که اکنون اسم آن یادم نیست، اما آن را یادداشت دارم)، برایم بدست یکی از نزدیکان خانواده پشنهاد نشر و چاپ شعر را در جریدۀ دولتی فرستاد که از سوی خودم و خانواده با سکوت برگزار شد. 
خلاصه این شعر دردناک که اولین تجربۀ شعری من است و بشکل طبیعی دردهای دوران آغازین نوجوانی من و ما را بازتاب میدهد، پس از بیست سال از سرودنش از زندان کتابچه بیرون آمد و در کتابی به اسم خودش "مرگ خورشید" به چاپ رسید...
داستان این شعر دراز است، اینجا مختصر نوشتم.

 


Comments